په‌یوه‌ندی نێوان خود و بابه‌ت بۆ ماوه‌یه‌کی دوور و درێژ بۆ هه‌ردوو  ڕه‌وتی هه‌ستگه‌راکان و ئاوه‌زگه‌راکان دابه‌شده‌بوو ، فه‌لسه‌فه‌ له‌م چه‌قبه‌ستووییه‌ ئه‌پستمۆلۆژیه‌دا مایه‌وه‌ تا‌ هاتنی ئیمانوئیل کانت و بڵاوبونه‌وه‌ی ڕه‌خنه‌ له‌ عه‌قڵی په‌تی ‌( Critique of Pure Reason) ،که‌ به‌ بڕوای فه‌یله‌سوفه‌که‌مان ئه‌وه‌ی نه‌یخوێنێته‌وه‌ له‌ڕووی مه‌عریفیه‌وه‌ به‌ منداڵی ده‌مێنێته‌وه‌.
کانت بروای وابوو که‌ فینۆمینا phenomena - (شته‌کان وه‌ک ئه‌وه‌ی ده‌بینرین) واته‌ ئه‌و دونیایه‌ی خۆی نمایش ده‌کات دواجار له‌ دوتوێی کات و شوێندایه‌ و وابه‌سته‌یه‌ به‌ گاتیگۆریه‌کان و له‌ پشت دونیای دیارده‌کانیشه‌وه‌ دونیایه‌کی دیکه‌ به‌ناوی نۆمینا- noumena (شته‌کان له‌ خودی خۆیاندا) دروست  ده‌کات.
شۆپنهاوه‌ر وه‌ک خوێنکارێکی کانت کارده‌کات له‌سه‌ر چه‌مکی نۆمینا و ده‌یکاته‌ خاڵی لاوازی فه‌لسه‌فه‌که‌ی و له‌م رەخنه‌کا‌ریه‌شدا تا پله‌ی نایاب سه‌رکه‌وتوو بوو ، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئایدیای نۆمینا که‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی کات و شویندایه‌ و ناتوانین بیناسین، ئه‌ی چۆن ده‌توانرێن بگوترێت هه‌یه ‌و نه‌ک هه‌ر ئه‌مه‌ به‌ڵکو جیاوازیشه‌ له‌ فینۆمینا؟؟ مه‌گه‌ر بۆ ده‌سکه‌وتنی وه‌ها زانیاریه‌ک پێویستمان به‌وه‌ نییه‌ که‌ هه‌ردوو دنیاکه‌ بناسین و به‌راوردکاریان بکه‌ین؟؟
شۆپنهاوه‌ر له‌ خاڵی ده‌ستپێکی تیۆره‌ مه‌عریفییه‌که‌یدا له‌گه‌ل کا‌نتدا ها‌ورایه له‌وه‌دا‌ که‌ له‌ نێوان من و بابه‌تی بیرلێکراوه‌دا فۆرمێکی ئاماده‌کراو له‌ بوون هه‌یه‌ که‌ هه‌رگیز رێگه‌ نادات به‌وه‌ی به‌ چییه‌تی شته‌کان بگه‌م "ئه‌وه‌ چاوی منه‌‌ که‌ خۆر ده‌بێنێ" و به‌بروای شۆپنهاوه‌ر ئه‌مه‌ ته‌نا‌نه‌ت که‌ کات و شوێنیش ئه‌بستراکتره‌ وله‌ شاکاره‌که‌یدا (دونیا وه‌ک ویست و وێنا The World as Will and Representation ) به‌ "دونیا وێنای منه‌"World is my representation  ده‌ستپێده‌کات.
له‌وه‌شدا له‌گه‌ڵ که‌نتدا هاوڕابوو که‌ له‌ودیو دیارده‌کانه‌وه‌ بوونێک هه‌یه‌ که‌ له‌ده‌ره‌وه‌ی کات و شوێن و له‌ده‌ره‌ی پره‌نسیپی هۆکاریدایه‌ ، به‌ڵام وه‌ک کانت دیواریک به‌ده‌ور ئه‌م جیهانه‌دا هه‌ڵناچنێت و پێی وایه‌ درک کردن به‌م جیهانه‌ به‌ده‌ر نییه‌ له‌ توانستی ئاوه‌زی ئێمه‌.
ئه و‌ پێێ وابوو که‌ بۆ گه‌یشتن به‌ چییه‌تی شته‌که‌ن نابێت له‌ ده‌ره‌وه‌ ده‌ستپێبکه‌ین گه‌ر وابکه‌ین له‌ تارمایی زیاترمان ده‌ستناکه‌وێ، به‌ڵکو  پێویسته‌ له‌ ناوه‌وه‌ ده‌ستپێبکه‌ین و تاکه ‌ڕێگه‌ش شۆڕبوونه‌وه‌یه‌ به‌ ناخی خۆماندا و ناسینی خۆشمان به‌سه‌ بۆ ناسینی هه‌موو دونیا، له‌م پرۆسه‌یه‌شدا (خود ناسین) بۆمان ده‌رده‌که‌وی که‌ ئێمه‌ وه‌ک تاک هه‌ڵگری دوو ره‌هه‌نین:
یه‌‌که‌م : وێناRepresentation)  )گه‌ر خویندنه‌وه‌یه‌کی ده‌ره‌کیمان بۆی هه‌بێت.
دووم : ویست (Will)گه‌ر له‌ ناوه‌وه‌ تێیبڕوانین.
 
ته‌نانه‌ت جه‌سته‌ له‌ فه‌لسه‌فه‌ی شۆپنهاوه‌ردا شتێک نییه‌ جگه‌ له‌ مانیفێسته‌یشنی ویست - Body is manifestation of will واته‌ بوونی جه‌سته‌ پێشمه‌رجی ئه‌و مه‌عریفه‌یه‌یه‌ که‌ هه‌مانه‌ له‌ سه‌ر ئه‌م ویسته‌ یاخود ئه‌م پاڵنه‌ره‌ به‌‌هێز و نابیناییه‌‌ بۆ ژیان و جه‌سته‌ تاکه‌ بوونێکه‌ هه‌م  وه‌ک ویست و هه‌م وه‌ک وێنا ئه‌زموون ده‌کرێت.
که‌واته‌ ئه‌م ویسته‌ کاتێك خۆی نمایش ده‌کات که‌ تاک له‌خۆی ده‌ڕوانێ وه‌ک بوونێک که‌ ڕه‌گه‌کانی له‌م جیهانه‌ به‌رینه‌دایه‌ و فه‌یله‌سوف که‌ ده‌بێت وه‌ک گۆر بێده‌نگ و وه‌ک مردن خامۆش بێت خودی عاريفانه‌ی خۆی تێده‌په‌رێنێت و ده‌بێته‌ تاک.
مه‌به‌ستیش له‌ ویست ئه‌و ویسته‌ عه‌قڵانیه‌ نییه‌ که‌ تا ئێستا ناسیومانه‌ به‌ڵکو مه‌به‌ست لێی ئه‌و پاڵنه‌ره‌ نابینا و ناعەقڵانیه‌یه‌ بۆ ژیان که‌ له‌پشت هه‌موو دیارده‌کانه‌وه‌ ئاماده‌یی هه‌یه و جیاوازه‌ له‌ هه‌موو دیارده‌کانی و ملکه‌چی بنه‌مای هۆکاریی ته‌واو نییه‌ ( principle of sufficient reason) و فره‌یی ناناسێت له‌به‌ر ئه‌وه‌ی دواجار ئه‌وه‌ کات و شوێنه‌ ده‌بنه‌ پره‌نسیپی فره‌یی، دیارده‌کانیش به‌با‌تیبوونی ویستن نه‌ک خودی ویست.
ئه‌م ویسته‌ش له‌ڕووه‌کدا ‌زیاتر ده‌رده‌که‌وێ وه‌ک له‌ بێگیاندا و له‌ گیانله‌به‌ردا باشتر خۆی مانیفێست ده‌کات وه‌ک له‌ ڕوه‌کدا ،به‌م شێوه‌ ئه‌م بابه‌تیبوونه‌ی ویست له‌ پله‌به‌ندییه‌کی بیکۆتایدایه ‌و له‌ گیانله‌به‌ردا ویستی جۆر حوكم ده‌کات و چه‌ند ‌ شۆربینه‌وه‌ ‌ تاکگه‌رایی له‌ناوده‌چێت له‌ شوێنه‌واره‌کانی جۆردا.
به‌ڵام مرۆڤ خاوه‌ن ئاوه‌زه‌ و تاكیکی راسته‌قینه‌یه‌ ، واته‌ له‌گه‌ل ده‌رکه‌وتنی ئاوه‌زدا تاکیش ده‌رده‌که‌وێت به‌ڵام ته‌نانه‌ت عه قڵ که‌ سه‌رچاوه‌ی تاکگه‌راییه‌ ( (Inpidualism لای مرۆڤ زاده‌ی ئه‌م ویسته‌یه "من ته‌نها ئه‌وشتانه‌ ده‌زانم که ده‌مهه‌وێت بیزانم" ‌‌ و "کاتیک شتێکم ده‌وێت له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ که هۆکار هه‌یه‌ بۆ ئه‌م ویسته‌‌" له‌به‌ر ئه‌مه‌ شه‌ ئاوه‌ز ته‌نها توانستی گۆرانکاری هه‌یه‌ له‌ میکامیزماکاندا و ده‌سته‌وستانه‌ له‌ گۆڕینی ئامانج که‌ بریتیه‌ له‌ پاراستنی جۆری مرۆڤ ، ڕاسته‌  عه‌قڵی ‌ بوونی ره‌سته‌قینه‌ی مرۆڤ ده‌شارێته‌وه‌ ، به‌ڵام له‌ کۆتایدا له‌ پیاوێکی لاوازی بینا زیاتر نیه‌ به‌کۆڵ چوارشانه‌یه‌کی نابیناوه‌.
به‌ڵی ویست یاخود ویستی ژیان بنه‌مای سه‌ره‌کی بوونه‌ مه‌گه‌ر ته‌نانه‌ت سه‌خیفترین بونه‌وه‌ره‌کانه‌ش له‌ مه‌رگ هه‌ڵنایه‌ن، ئه‌وانه‌ی که‌ هیچ ته‌سه‌ورێکیه‌ن نه‌ بۆ ژیه‌ن نه‌ بۆ مه‌رگ هه‌یه‌!! به‌م شێوه‌یه‌ شۆپنهاوه‌ر نۆمیناکه‌ی کانت یه‌کسان ده‌کات به‌م تێگه‌یشتنه‌ له‌ ویست.
شۆپنهاوه‌ر خوینکاری پلاتۆش بووه‌ چه‌مکی نمونه‌کانی ئه‌و ده‌قاوده‌ق وه‌رده‌گرێت و ده‌یکاته‌ ئيحاله ی با‌به‌تیانه‌ی راسته‌وخۆی ویست، یاخود با بڵێین  نمونه‌کان شتێک نین جگه‌ له‌ جۆره‌ جیاوازه‌کان یاخود خه‌سڵه‌ته‌ نه‌گۆره‌کانی تاکه‌کانی یه‌ک جۆر ،به‌مه‌ش‌ تاکه‌کان ئيحاله ی ناراسته‌وخۆی ویستن ،بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌م نمونه‌ پلاتۆییانه‌ بکه‌ینه‌ بابه‌تی مه‌ریفه‌ ده‌بێت به‌سه‌ر تاکگه‌رایماندا زاڵبین.
 
شۆپنهاوه‌ر له‌م ڕه‌شبینیه‌ میتافیزیکیه‌وه‌ خوێندنه‌وه‌ بۆ هه‌ریه‌ک له‌ چه‌مکه‌کانی ئه‌ده‌ب و هونه‌رو ئاکار و به‌زه‌یی و خۆشه‌ویستی و بلیماتی و ئیلهام و زۆر کۆنسیپتی تری فه‌لسه‌فی و هونه‌ری ده‌کات.
ئه‌و پێی وایه‌ که‌ له‌ڕێگه‌ی هونه‌ره‌وه‌ ده‌توانین گه‌رچی بۆ ماوه‌یه‌کی کاتییش بێ به‌سه‌ر ئه‌م ویسته‌دا زاڵبین و لێره‌شدا ئاوه‌ز خیانه‌ت له‌ هۆکاری بونی خۆی ده‌کات و شۆرش به‌سه‌ر ئه‌و هۆکاره‌دا ده‌کات که‌ بۆی خوڵقاوه‌ (ئه‌مه‌ش پادادۆکسێکی جه‌هه‌ننه‌می نێو فه‌لسه‌فه‌که‌یه‌تی) و چرکه‌ساتی ئه‌م رزگاربونه‌ش خۆی له‌ ئیلهامدا ده‌بینێته‌وه‌.
 به‌مانایه‌کی تر هونه‌ر تێروانینه‌ له‌ شته‌کان به‌ داماڵراوی له‌ بنه‌مای هۆکارێتی وبینینیانه‌ له‌ فۆرمه‌ ئه‌به‌دیه‌که‌یاندا، به‌مشێوه‌یه‌ ڕه‌هه‌ندی میتافیزیکی هونه‌ر له‌لای شۆپنهاوه‌ر له‌ ئیستاتیکیانه‌ترین فۆرمدا خۆی مانیفێست ده‌کات.
به‌ڵام هونه‌ر تاکه‌ رێگه‌ی راگاربوون نییه‌ له‌م ویسته‌ به‌ڵکو گرتنه‌به‌ری زوهد به‌ره‌و ئارامی هه‌میشه‌یمان ده‌بات و لێره‌شدا ره‌شناڵیزمی خۆرئاوا باوه‌ش به‌رۆحی زاهیدانه‌ی خۆرهه‌ڵاتدا ده‌کات.